Ciałopozytywność i ciałoneutralność to interesujące alternatywy wobec podejścia dominującego w naszej kulturze, czyli dążenia do wpisania się w kanon piękna w jak największym stopniu. Czym wyróżniają się te dwa typy relacji z ciałem? Jakie są między nimi podobieństwa, a jakie różnice? I wreszcie którą opcję wybrać, żeby poprawić swoją relację z ciałem i czuć się ze sobą lepiej? Zapraszam na porównanie i życzę owocnych przemyśleń!
Ciałopozytywność – co to jest?
Ciałopozytywność (body positivity, body positive) to entuzjastyczne podejście do relacji z ciałem, oparte na idei self-love. Zakłada, że każde ciało zasługuje na to, aby być kochane – niezależnie od tego, ile waży, jaki ma rozmiar lub kształt, w jakim jest kolorze, jaką ma płeć, w jakim jest wieku czy też jakie nosi na sobie zmiany, ślady, znaki.
Osoba praktykująca ciałopozytywność kocha swoje ciało takim, jakie ono jest, ponieważ niezależnie od wyglądu jest piękne i godne dobrego traktowania.
Ciałopozytywność wypływa z założenia, że piękno to wyłącznie konstrukt społeczny i kulturowy, a nie żaden obiektywny fakt, nie żadna prawda. Każdemu człowiekowi może podobać się coś zupełnie innego, co oznacza, że każdy człowiek jest tak samo piękny – po prostu każdy na swój sposób. Piękno tkwi w samym fakcie naturalnej ludzkiej różnorodności.
Chociaż myślą przewodnią tej idei jest miłość wobec własnego ciała, ciałopozytywność podkreśla, iż nie ma ono żadnego związku z wartością człowieka. Za wartość człowieka odpowiadają m.in. cechy osobowości, kodeks moralny czy też to, jak zachowuje się wobec innych.
↪︎ Jeżeli masz ochotę poznać ciałopozytywność lepiej, zachęcam Cię do przeczytania poświęconej jej publikacji: Body positivity, body positive – co to znaczy?
Ciałoneutralność – co to jest?
Ciałoneutralność (body neutrality, body neutral) jest wyważonym typem relacji z ciałem, zakorzenionym w idei self-acceptance. Opiera się na założeniu, że ciała ani jego wyglądu nie trzeba kochać, ale też nie powinno się czuć wobec nich nienawiści, wstrętu, żalu czy też wstydu. Ciało samo w sobie jest neutralne, to po prostu organizm biologiczny, który pozwala nam iść przez życie.
Osoba praktykująca ciałoneutralność akceptuje swoje ciało takim, jakie ono jest, ponieważ wie, że funkcjonalność (zdrowie, sprawność, możliwość doświadczania świata za pomocą ciała) jest ważniejsza od wyglądu.
Istotne jest to, że ciałoneutralność kompletnie abstrahuje od wyglądu. Zgodnie z tą ideą jakiekolwiek dyskusje na temat wyglądu – nawet stworzone po to, by osiągnąć efekt inkluzywności – ostatecznie powodują powrót do fiksacji na wyglądzie. Dlatego ciałoneutralność opowiada się za tym, by nie poświęcać wyglądowi żadnej uwagi – ani pozytywnej, ani negatywnej.
W idei obecne są dwa podstawowe elementy: nacisk na funkcjonalność ciała kosztem wyglądu oraz budowa tożsamości i poczucia własnej wartości na cechach innych niż wygląd. Co szalenie ważne, ciałoneutralność traktuje je na równi, by tym samym jeszcze bardziej zmniejszyć rolę ciała w życiu człowieka. Gdyby bowiem przywiązywało się zbyt dużą wagę do funkcjonalności, ciało znów mogłoby stać się obiektem obsesji, np. ze względu na konieczność jego pielęgnowania (obsesja kosmetyczna), odżywiania (obsesja dietetyczna), trenowania (obsesja sportowa) etc.
↪︎ Chcesz wiedzieć, skąd się wzięła i czym cechuje się ciałoneutralność? Zapraszam Cię do przeczytania publikacji na temat tej idei: Body neutrality, body neutral – co to znaczy?
Ciałopozytywność i ciałoneutralność – podobieństwa
Jako dwa typy relacji z ciałem wyraźnie przeciwstawiające się współczesnej obsesji bycia konwencjonalnie pięknym, ciałopozytywność i ciałoneutralność wykazują pewne podobieństwa. W poniższej tabeli ukazałam te aspekty wspólne, które uważam za najistotniejsze.
| PODOBIEŃSTWO | CIAŁOPOZYTYWNOŚĆ | CIAŁONEUTRALNOŚĆ |
|---|---|---|
| Idee bazowe | self-acceptance, self-respect | self-acceptance, self-respect |
| Podejście do ciała | bezwarunkowe | bezwarunkowe |
| Podejście do kanonu piękna | nie powinien mieć wpływu na człowieka | nie powinien mieć wpływu na człowieka |
| Wartość człowieka | nie ma związku z ciałem ani wyglądem | nie ma związku z ciałem ani wyglądem |
| Wartość ciała | jest ono wystarczająco dobre już teraz, takie, jakie jest | jest ono wystarczająco dobre już teraz, takie, jakie jest |
| Podejście do naturalnych zmian w ciele | zrozumienie, akceptacja | zrozumienie, akceptacja |
| Zakres poglądu | ja i inni ludzie | ja i inni ludzie |
Ciałopozytywność i ciałoneutralność – różnice
Choć podobne, omawiane dziś podejścia do relacji z ciałem wykazują istotne różnice. Wynikają one z faktu, iż ciałopozytywność jest ciałocentryczna i zarazem wyglądocentryczna. Ciałoneutralność z kolei zupełnie abstrahuje od wyglądu oraz stara się w jak najmniejszym stopniu dotyczyć ciała jako takiego, uwagę przekierowując na działania, jakie można podejmować dzięki ciału, oraz tożsamość opartą na cechach niezwiązanych z ciałem.
| RÓŻNICA | CIAŁOPOZYTYWNOŚĆ | CIAŁONEUTRALNOŚĆ |
|---|---|---|
| Główna idea | self-love (bezwarunkowa miłość) | self-acceptance (bezwarunkowa akceptacja) |
| Podejście | ciałocentryczne i wyglądocentryczne (ciało i wygląd są w centrum) | nieciałocentryczne (doświadczanie świata i tożsamość są w centrum) |
| Podejście do kanonu piękna | trzeba go zmienić | nie warto o nim myśleć |
| Podejście do wyglądu | każdy jest piękny i powinien się taki czuć | wygląd nie ma znaczenia |
| Pogląd na temat ciała | jest piękne | jest funkcjonalne |
| Nastawienie do ciała | pozytywne (ciało zasługuje na miłość) | neutralne (ciało po prostu jest) |
| Samoocena oparta na wyglądzie | tak | nie |
| Spojrzenie na piękno | konstrukt społeczny i kulturowy | aspekt, który nie ma znaczenia |
| Dominujące uczucie | radość z aktualnego wyglądu ciała | docenianie tego, co ciało pozwala robić |
| Główny powód zmiany, jeśli zmiana następuje | chęć, ochota, miłość do siebie | dbałość o zdrowie i sprawność |
| Sprzeciw wobec | dążenia do spełniania oczekiwań estetycznych | dążenia do spełniania oczekiwań estetycznych, ale także idei body positive |
| Źródło | fat acceptance movement | anty-body positive |
Ciałopozytywność i ciałoneutralność – niejednoznaczności
Warto wiedzieć, że ciałopozytywność i ciałoneutralność to nie tylko idee – to również ruchy społeczne stojące za owymi ideami. A jak to w ruchach złożonych z różnorodnych ludzi bywa, nie istnieje jedno zgodne spojrzenie na promowaną ideę. Zamiast tego w ramach każdego ruchu współwystępują mniej lub bardziej radykalne nurty. Dotyczą przede wszystkim kwestii zmiany – czy jest możliwa lub pożądana, a jeżeli jest, jaki powinien być jej powód.
I tak na przykład dla niektórych entuzjastów obu ruchów nie ma mowy o żadnej zmianie. Ciało jest wystarczające już teraz, a każda próba zmiany świadczy o braku bezwarunkowej akceptacji. Dla innych z kolei zmiana jest możliwa, ale niekonieczna, albo możliwa i zalecana – na przykład ze względu na poprawę zdrowia i/lub samopoczucia.
W tabeli ukazałam różne alternatywne podejścia, z którymi się spotkałam. Miej jednak na uwadze, że nie są to wszystkie istniejące podejścia.
| NIEJEDNOZNACZNOŚĆ | CIAŁOPOZYTYWNOŚĆ | CIAŁONEUTRALNOŚĆ |
|---|---|---|
| Podejście do zmiany wyglądu (estetyki) | • nie wolno się zmieniać (rzadziej spotykane, radykalne) • nie trzeba się zmieniać, ale można (częściej spotykane, inkluzywne) | • nie powinno się zmieniać (częściej spotykane, zmiana świadczy o przywiązywaniu wagi do wyglądu) • można się zmieniać (rzadziej spotykane) |
| Podejście do odchudzania | • nie wolno się odchudzać (rzadziej spotykane, radykalne) • nie trzeba się odchudzać, ale można, przede wszystkim dla zdrowia (częściej spotykane, inkluzywne) | • nie powinno się odchudzać (rzadko spotykane, radykalne) • warto się odchudzać, jeśli poprawi to zdrowie i sprawność (częściej spotykane) |
| Podejście do zdrowego stylu życia | • nie trzeba żyć zdrowo, by być ciałopozytywnym, bo ciałopozytywność to sposób myślenia o ciele (podejścia występują na równi?) • trzeba dążyć do zdrowego stylu życia, bo ciałopozytywność to nie tylko pozytywne myślenie o ciele, ale również dbanie o nie (podejścia występują na równi?) | • nie trzeba żyć zdrowo, by być ciałoneutralnym, bo ciałoneutralność to sposób myślenia o ciele (rzadko spotykane podejście?) • trzeba dążyć do zdrowego stylu życia, bo ciałoneutralność kładzie nacisk na funkcjonalność ciała, o którą dba się właśnie poprzez zdrowy styl życia (dominujące podejście?) |
| Sposób rozumienia idei | • kochanie przede wszystkim ciała • kochanie przede wszystkim wyglądu | • neutralność wobec ciała • lubienie ciała (neutralność wobec wyglądu) |
Ciałopozytywność i ciałoneutralność a odchudzanie
Ciałopozytywność i ciałoneutralność wyróżniają się nowoczesnym podejściem do redukcji masy ciała. Po pierwsze odchodzą od konieczności przestrzegania sztywnych restrykcyjnych jadłospisów („diet odchudzających”) i sztywnych forsujących planów treningowych na rzecz pracy nad zdrowymi nawykami. I bardzo dobrze! Zgodnie z badaniami naukowymi zmiana nawyków przynosi trwalsze efekty niż trzymanie się „diety”. Po drugie zmieniają cel procesu zmiany nawyków z redukcji masy ciała (osiągnięcia x kg) na samą zmianę nawyków i związaną z nią poprawę zdrowia (utrata wagi staje się pozytywnym skutkiem ubocznym). W obu koncepcjach zatem przestarzały i mało efektywny model dietetyczny ustępuje miejsca procesowi psychodietetycznemu.
Ciałopozytywność i ciałoneutralność – co wybrać?
Jeżeli obecna relacja z ciałem odbiera Ci szczęście, zdrowie i zasoby, które mogłabyś poświęcić na realizowanie planów, marzeń bądź czegokolwiek innego, niezwiązanego z dążeniem do spełnienia wymagań kulturowego kanonu piękna, przejście na ciałopozytywność bądź ciałoneutralność może być dla Ciebie korzystnym rozwiązaniem. Pytanie tylko: które podejście wybrać?!
Niewątpliwie ciałopozytywność jest znacznie popularniejsza. Po pierwsze ma dłuższą historię niż ciałoneutralność. Po drugie hasło, by kochać siebie bezwarunkowo, zdaje się atrakcyjniejsze i jest bardziej nośne od alternatywy. Zupełne oderwanie się od myślenia o wyglądzie, promowane przez ciałoneutralność, może wydawać się trudne lub nawet niemożliwe w XXI wieku.
Czy to jednak znaczy, że ciałopozytywność jest lepsza, korzystniejsza, właściwsza? Bynajmniej. Na pytanie o to, które podejście wybrać, nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Każda z zaprezentowanych idei ma zalety i wady, ponadto potrzeby każdego człowieka – więc również Twoje – są inne. Prawdopodobnie najlepszym rozwiązaniem jest zagłębienie się w siebie i refleksja nad swoimi myślami i emocjami względem obu idei. Jeśli jesteś tym zainteresowana, zadaj sobie pytania takie jak:
- Która idea przemawia do mnie bardziej?
- Z którym nastawieniem wobec ciała czuję się bardziej zgodna: entuzjastycznym czy neutralnym?
- Jaki stosunek chciałabym mieć do ciała, a jaki do wyglądu?
- Które podejście wydaje mi się możliwe (lub łatwiejsze) do osiągnięcia?
- Która koncepcja zawiera elementy dla mnie nieakceptowalne?
Na koniec jeszcze jedna tabelka, z podsumowaniem i zarazem małą podpowiedzią.
| Ciałopozytywność | Ciałoneutralność |
|---|---|
| chcę kochać siebie taką, jaką jestem | chcę wreszcie przestać myśleć o wyglądzie |
| nie chcę rezygnować z dbałości o wygląd | chcę dbać o ciało dla zdrowia i samopoczucia |
| nie mam nic przeciwko, żeby pozytywny obraz mojego ciała wpływał na moją samoocenę | chcę opierać samoocenę na aspektach niezwiązanych z wyglądem |
| chcę, żeby ciało było źródłem mojej radości | chcę, żeby ciało pozwalało mi robić rzeczy, które są źródłem mojej radości |
| chcę zatrzymać ciało i jego wygląd jako jeden z najważniejszych aspektów w życiu | nie chcę, by ciało i jego wygląd zajmowały istotne miejsce w moich myślach i emocjach |
Gdybyś potrzebowała wsparcia w wyborze odpowiedniego dla Ciebie, dopasowanego podejścia do relacji z ciałem, odezwij się do mnie. Możemy zacząć analizę od zera lub pracować na przemyśleniach, których dokonałaś sama (jeśli preferujesz drugą opcję, koniecznie spisz swoje refleksje!). Możemy też wspólnie przejść przez proces psychodietetyczny, w którym przyjrzymy się Twoim przekonaniom na temat ciała (swojego, ale nie tylko) oraz myśli i emocji pojawiających się w związku z ciałem. W razie czego czekam na Twoją wiadomość 🙂
Zachęcam Cię również do wykonania ćwiczeń ciałopozytywnych lub ciałoneutralnych, w zależności od preferencji. Możesz popracować z nimi sama albo ze mną:
